Cumhuriyet'e uzanan tarihi yolculukta 103 yıl geride kaldı

TRT Haber'in 'Cumhuriyet'e uzanan tarihi yolculukta 103 yıl geride kaldı' başlıklı haberi, Türkiye Cumhuriyeti'nin ilan sürecini ve 28-29 Ekim 1923 tarihli olayları kronolojik olarak anlatmaktadır. Haber, Mustafa Kemal Atatürk'ün 19 Mayıs 1919'da Samsun'a çıkmasıyla başlayan Milli Mücadele sürecinin, 23 Nisan 1920'de TBMM'nin açılmasıyla millet egemenliğine dayalı yeni yönetimin temellerinin atıldığını, 24 Temmuz 1923'te Lozan Barış Antlaşması'nın imzalanması ve 13 Ekim'de Ankara'nın başkent ilan edilmesiyle uluslararası alanda tanınan yeni devletin yönetim biçiminin belirlenmesi gerektiğini vurgulamaktadır.

27 Ekim 1923'te İcra Vekilleri Heyeti'nin istifası ve yeni hükümet kurulamamasıyla ortaya çıkan siyasi bunalım, 28 Ekim 1923 akşamı Çankaya Köşkü'nde yapılan tarihi akşam yemeğine zemin hazırlamıştır. Atatürk, Nutuk'ta anlattığı üzere İsmet Paşa, Kazım Paşa, Fethi Bey, Kemalettin Sami Paşa, Halit Paşa, Fuat Bey ve Ruşen Eşref Bey'in katıldığı yemekte "Yarın Cumhuriyet ilan edeceğiz" demiş ve arkadaşları bu karara katılmıştır. Yemeğin ardından İsmet Paşa ile birlikte 1921 Anayasası'nda değişiklik yapan kanun teklifi hazırlanmıştır.

29 Ekim 1923 Pazartesi günü TBMM'de saat 18.00'de başlayan görüşmelerde Anayasa Komisyonu teklifi gündeme alınmış, saat 20.30'da 158 milletvekilinin tam oybirliğiyle "Türkiye Devleti'nin şekli hükümeti Cumhuriyet'tir" hükmü kabul edilmiştir. Aynı gün yapılan gizli oylamada Gazi Mustafa Kemal Paşa 158 oyla Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk Cumhurbaşkanı seçilmiş, Atatürk kürsüden "Türkiye Cumhuriyeti mesut, muvaffak ve muzaffer olacaktır" demiştir. İlk hükümet İsmet Paşa (İnönü) tarafından kurulmuş, Fethi Bey (Okyar) TBMM Başkanlığına seçilmiştir. 1925'ten bu yana 29 Ekim "milli bayram" olarak kutlanmaktadır.