Doğu Akdeniz'de Fransız gemisi krizisi: Türkiye kıta sahanlığı haklarını savundu

Doğu Akdeniz'de Fransız bayraklı bir araştırma gemisinin, Türkiye'nin 18 Mart 2020 tarihinde Birleşmiş Milletler'e bildirdiği kıta sahanlığı sınırları dahilinde izinsiz kablo döşeme ve deniz bilimsel araştırma faaliyeti planladığı tespit edildi. Dışişleri Bakanlığı'nın 6 Kasım 2026 tarihli yazılı açıklamasına göre, söz konusu geminin faaliyet niyeti uluslararası deniz hukukunun yerleşik hükümlerine aykırı olarak Türkiye'nin muvafakatsız gerçekleştirilmeye çalışılıyordu. Bakanlık, bu girişimin hukuksuzluğunu işaret ederken, gerekli izin sürecinin henüz tamamlanmadığını ve bu nedenle faaliyetin yasal dayanağı bulunmadığını kaydetti.

Krizin bir diğer boyutu, Yunanistan ve Güney Kıbrıs Rum Yönetimi'nin (GKRY) bu amaçla yayımladığı seyir ikaz duyurularının (NAVTEX) Türkiye tarafından iptal edilmesiydi. Dışişleri Bakanlığı kaynakları, bu duyuruların Türkiye'nin kıta sahanlığı haklarını ihlal eden yetkisiz bildirimler olduğunu belirterek, Ankara'nın bu tür tek taraflı işlemlere karşı kararlı bir duruş sergilediğini vurguladı. Açıklamada, "Uluslararası hukuktan kaynaklanan egemenlik haklarımızı koruma konusundaki kararlığımız tam" ifadesiyle Türkiye'nin hukuki pozisyonunun netleştirildiği belirtildi.

Fransız gemisi sorunu, Türkiye ile Yunanistan ve GKRY arasındaki uzun yıllık kıta sahanlığı ve münhasır ekonomik bölge (MEB) tartışmalarının yeni bir tezahürü olarak değerlendiriliyor. Türkiye, deniz sınırlarının çizilmesinde adaların değil, ana karaların kıyı uzunluklarının esas alınması gerektiğini savunan "kıta sahanlığı" doktrinini 2020'de BM'ye bildirmişti. Bu çerçevede, Yunanistan'ın Meis, Girit, Rodos gibi adaları baz alarak geniş MEB talep etmesi, Türkiye tarafından "maksimalist ve hukuksuz" bulunuyor. Fransız gemisinin planlanan faaliyeti, bu hukuki çekişmenin NATO müttefiki bir ülke aracılığıyla saha üzerine taşınması olarak okunuyor.

Olay, Türkiye'nin "Bölgesel Sahiplenme Politikası" kapsamında geliştirdiği çok boyutlu dış politika ve güvenlik stratejisinin bir test alanı da oluşturuyor. Sabah gazetesinin 6 Kasım 2026 tarihli analizine göre, Türkiye-Pakistan-Suudi Arabistan eksenindeki Mekke Ortak Savunma Anlaşması, Türkiye-Pakistan-Katar-Endonezya işbirliğini hedefleyen Bedir İttifakı ve Türkiye-Libya Deniz Yetki Alanları Mutabakatı, Ankara'nın bölgesel hak ve menfaatlerini koruma çabasının enstrümanları arasında sayılıyor. Fransız gemisi krizisi, bu stratejik çerçevenin deniz hukuku boyutundaki bir yansıması olarak karşımıza çıkıyor.

Diplomatik tepkinin ötesinde, Türkiye askeri ve operasyonel alanda da işbirliği ağlarını güçlendirmeye devam ediyor. Milli Savunma Bakanlığı'nın paylaşımlarına göre, NATO Daimi Deniz Görev Grubu-2 (SNMG-2) görevindeki TCG Burgazada, 1-4 Kasım 2026 tarihleri arasında Mısır'ın İskenderiye Limanı'nı ziyaret etti. Ziyaret sırasında Mısır Deniz Kuvvetleri personeline helikopter harekâtı, dikey ikmal ve hasar kontrol eğitimleri verildi. Aynı dönemde Mısır, İspanya ve Yunanistan deniz kuvvetleri unsurlarıyla da ortak eğitimler gerçekleştirildi. Bu gelişme, Türkiye-Mısır ilişkilerinin ısınması sürecinin, deniz güvenliği ve kıta sahanlığı müzakereleri zemininde somutlaşmaya başladığını gösteriyor.

Mısır boyutu, Doğu Akdeniz denkleminde kritik bir anahtar oluşturuyor. Türkiye ile Mısır arasında bir Deniz Yetki Alanları Sınırlandırma/MEB Anlaşması imzalanması durumunda, Mısır'ın Yunanistan ile yaptığı anlaşmalara kıyasla en az 15 bin kilometrekare ilave deniz yetki alanı kazanma ihtimali var. Bu durum, Yunanistan'ın adaları baz alarak Mısır'ın kuzey sınırlarını daraltmaya çalışmasının tersine, Türkiye'nin savunduğu "ana kara kıyı uzunluğu" kriterinin Mısır lehine de işleyeceğini kanıtlıyor. Sabah analizine göre, bu konu esasen Mısır ve Libya arasında çözülmesi gereken bir mesele olsa da, Türkiye'nin Libya ile imzaladığı mutabakatın uzatılması açısından stratejik bir öneme sahip.

Fransız gemisi krizinde Türkiye, hem hukuki hem de diplomatik zeminde "işbirliği, diyalog ve eş güdüm" vurgusu yaparak gerilimin kontrolsüz büyümesini engellemeyi hedefliyor. Dışişleri Bakanlığı açıklamaları, uluslararası hukuka saygı çerçevesinde egemenlik haklarının müdafaasını, kışkırtıcı bir retorikten ziyade süreç yönetimi odaklı bir dille ifade ediyor. Bu yaklaşım, NATO müttefiki Fransa ile doğrudan bir kriz senaryosuna girmekten ziyade, hukuki sürecin işletilmesi ve bölgesel ittifakların (özellikle Mısır ve Libya ile) pekiştirilmesi yoluyla bir denge kurma stratejisini yansıtıyor.

Sıra şimdi, Fransız gemisinin harekât planının iptal edilip edilmeyeceği veya Türkiye'nin muvafakat sürecinin nasıl bir seyredeceği üzerine odaklanıyor. Eğer gemi izinsiz faaliyete devam ederse, Türkiye'nin deniz hukuku ve ulusal kanunları çerçevesinde müdahale yetkilerini kullanması gündeme gelebilir. Buna karşılık, Fransa ve AB'nin bu süreci nasıl yöneteceği, Doğu Akdeniz'de AB-Türkiye ilişkilerinin de seyrini etkileyebilir. Kısacası, kriz hem Türkiye'nin kıta sahanlığı haklarının saha testini hem de bölgesel dengelerdeki yeni ittifak yapısının dayanıklılığını ölçen bir eşik oluşturuyor.