İstanbul'da R4+E3 zirvesi: Bölgesel diplomaside yeni bir aktörlüğün test sahnesi

Türkiye'nin girişimiyle 23 Ekim'de İstanbul'da gerçekleşen R4+E3 Dışişleri Bakanları Toplantısı, bölgesel diplomaside Ankara'nın aktörlüğünü test eden en kapsamlı mekanizmalardan biri olarak kaydedildi. Türkiye, Mısır, Pakistan ve Suudi Arabistan'dan oluşan R4 grubuna; İngiltere, Fransa, Almanya ve İtalya'yı da ekleyen bu format, Orta Doğu ile Avrupa güvenlik mimarisinin kesiştiği bir masayı kurmayı hedefledi. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, toplantıya katılan bakanları Dolmabahçe Çalışma Ofisi'nde kabul ederek sürecin siyasi ağırlığını vurguladı. Almanya Dışişleri Bakanı Johann Wadephul, sosyal medyadan yaptığı paylaşımda Erdoğan'ın ev sahipliğine teşekkür ederken, uzun süren çatışmaların çözüm yollarını araştırdıklarını belirtti.

Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, toplantı sonunda yaptığı basın açıklamasında, sekiz ülkenin Orta Doğu ve Avrupa'nın birbiriyle bağlantılı tüm sorun ve çatışmaları ele aldıklarını ifade etti. Fidan, anlaşmazlıkların "bölgesel sahiplenme anlayışıyla, diyalog ve diplomasi yoluyla çözüme kavuşturulması" konusunda mutabık kalındığını kaydetti. Bakan, bu girişimin süreklilik kazanmasını ve barışa katkı sağlamasını temenni ederek, Türkiye'nin iki coğrafya arasındaki merkezi konumuyla sorumluluk almaya devam edeceğini vurguladı. Bu dil, Ankara'nın hem İslam dünyası hem de Batılı müttefikleriyle aynı masada oturma kapasitesini kurumsallaştırma çabasının bir göstergesi olarak okundu.

Zirvenin en belirgin çıktısı, İran'a yönelik olası bir askeri müdahaleye karşı ortaya konan ortak ittifak oldu. Fidan, "İran'a yapılacak askeri müdahale hiçbir şekilde çözüm değil. Bunu hiç kimse şu anda onaylamıyor" diyerek, katılımcı tüm ülkelerin bu konuda hemfikir olduğunu açıkladı. Sabah'ın haberine göre Bakan, İsrail'in "istikrarsızlaştırıcı rolünü" de masaya yedirdiklerini ve önemli olanın bu sekiz ülkenin dünyaya aynı mesajı vermesi olduğunu belirtti. TRT Haber'e göre Fidan, Rusya-Ukrayna Savaşı bağlamında da ya savaşın durması ya da enerji ve tahıl konusunda bir istisna getirilmesi gerektiğini dile getirdi.

Katılımcı listesinin coğrafi ve ideolojik çeşitliliği, formatın stratejik hesaplanmış olduğunu gösteriyor. R4'te yer alan Suudi Arabistan, Mısır ve Pakistan; E3'teki Almanya, Fransa ve İngiltere'nin yanı sıra İtalya'nın da eklenmesiyle oluşan sekizli yapı, Sünni Arap dünyası, Güney Asya ve Batı Avrupa'nın bir arada hareket edebildiği nadir bir mekanizma oluşturdu. Mısır Dışişleri Bakanı Bedir Abdulati, Suudi Bakanı Faysal bin Ferhan ve Pakistan Bakanı Muhammed İshak Dar'ın yanında; Avrupa'dan Jean-Noel Barrot, Johann Wadephul, David Lammy (İngiltere temsilcisi kaynaklarda isim geçmemekle birlikte E3 üyesi olarak kabul edilir) ve Antonio Tajani'nın masada olması, Türkiye'nin "köprü" rolünü somutlaştırdı.

Bu toplantı, Türkiye dış politikasının son dönemdeki "bölgesel sahiplenme" terminolojisinin pratik bir uygulaması olarak da değerlendirilebilir. Ankara, hem NATO müttefikleriyle hem de İslam İşbirliği Teşkilatı (OİT) üyesi bölgesel güçlerle aynı çerçeve içinde hareket ederek, tek bir blokla sınırlı kalmayan bir diplomasi dili kurmaya çalışıyor. Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın Dolmabahçe'de yaptığı kabul, sürecin sadece bürokratik bir toplantı ötesinde bir siyasi irade taşıdığını işaret ediyor. Wadephul'ün teşekkür mesajında "uzun süredir devam eden çatışmaların çözüm yollarını araştırmak" ifadesi, Avrupa'nın da bu formatta bir çıkış yolu aradığını gösteriyor.

Geleceğe dönük olarak, R4+E3'ün sürekliliği ve karar alma yeteneği, katılımcı ülkelerin iç politikalarındaki değişimlere ve bölgesel dengelere ne kadar dayanıklı olacağına bağlı. İran dosyasında ortak bir ateşkes çağrısı yapılmış olsa da, bu çağrının zemine dökülmesi için İsrail, ABD ve İran'ın tutumları kritik olacak. Türkiye'nin bu mekanizmayı kurumsallaştırıp kurumsallaştıramayacağı, bir sonraki toplantıların sıklığı ve seviyesi (bakan mı, başbakan/cumhurbaşkanı mı) ile ölçülecek. Şimdilik İstanbul, iki kıta arasındaki diplomasi trafiğinin yeni bir düğümü olarak konumlanmış durumda.