Mekke Antlaşması Meclis Gündeminde: Oy Süreci ve Siyasi Pozisyonlar

Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan arasında imzalanan Mekke Ortak Savunma Anlaşması'na ilişkin kanun teklifi, 5 Kasım Çarşamba günü Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) Genel Kurulu'nda görüşülmesi planlanıyor. İlke TV'nin AK Partili kaynaklarına dayandığı habere göre, TBMM Dışişleri Komisyonu'nun 27 Ekim Salı günü gerçekleştirdiği toplantıda kabul edilen uygun bulma kanun teklifi, Genel Kurul gündemindeki diğer maddelerin önüne alınarak çarşamba günü görüşülecek. Toplam 9 maddeden oluşan teklifin ilk üç maddesi komisyonda kabul edilmişti. Dışişleri Bakanı Hakan Fidan'ın Genel Kurul'da sunum yapması beklenmiyor; AK Partili yetkililer konu hakkında şimdiye kadar çok sayıda tartışma yürütüldüğünü ve tüm başlıkların açık biçimde ele alındığını belirtiyor.

Anlaşmanın içeriği, taraflardan birine yönelik dış kaynaklı silahlı saldırının bütün taraflara yapılmış kabul edilmesini ve diğer üyelerin saldırıya uğrayan ülkeye askeri imkânlar da dahil mevcut kapasiteleri ölçüsünde yardım sağlamasını öngörüyor. Takvim'in aktardığı metne göre 16 maddeden oluşan anlaşmanın 2. maddesinde, bir tarafın silahlı saldırıya uğraması halinde diğer tarafların Birleşmiş Milletler Şartı'nın 51'inci Maddesi çerçevesinde meşru müdafaa hakkını kullanarak derhal yardım edeceği belirtilirken, 3. maddede savunma sanayii ve güvenlik alanlarında yakın işbirliği yapılması öngörülüyor. Anlaşmada ayrıca üç ülkenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren ilk 10 yıl boyunca anlaşmadan ayrılamayacağı hükmü yer alıyor. Kanun teklifinin gerekçesinde ise anlaşmanın tamamen savunma odaklı olduğu ve herhangi bir ülkeyi hedef almadığı vurgulanıyor.

CHP Genel Başkanı Kemal Kılıçdaroğlu, Meclis'e gelen Mekke Anlaşması tezkeresine "evet" oyu vereceklerini açıkladı. Kılıçdaroğlu, anlaşmanın ileride İran ile çatışmaya ortam hazırlayıp hazırlamayacağı konusunda endişe duyduklarını ancak İran'ın açıklama yaparak anlaşmanın uygun olduğunu bildirdiğini, eleştirilerinin olmasına rağmen "evet" oyu kullanacaklarını söyledi. Bu pozisyon, muhalefet partisinin en büyük partisi olarak oy sürecindeki dengeleri etkileyebilecek nitelikte. Yeni Parti, MHP ve DEM Parti'nin resmi oy bildirimleri henüz kaynaklarda yer almıyor.

Sivil toplum alanında ise anlaşmaya karşı çıkışlar başladı. İstanbul Emek, Barış ve Demokrasi Güçleri, 2 Kasım'da Kadıköy İskele Meydanı'nda eylem yaparak antlaşmanın Türkiye'yi bölgesel çatışmaların tarafı haline getirebileceğini, olası askeri yükümlülüklerin ülke ekonomisine ve emekçilere olumsuz yansıyabileceğini belirterek TBMM'ye antlaşmayı reddetme çağrısı yaptı. Eylemde konuşan DİSK İstanbul Bölge Temsilcisi Asalettin Arslanoğlu, antlaşmayı "Amerikan emperyalizminin askeri, yeni baştan Anadolu coğrafyasından gençleri askeri olarak göndermek üzere bir antlaşmasının yeniden yapılması" olarak tanımlarken, Filistin'deki olaylara referans vererek hükümetin tutarsızlığını eleştirdi. Arslanoğlu, anlaşmanın büyük ihtimalle yarın TBMM'ye getirileceğini ifade etmişti.

Resmi görüşte anlaşma, Türkiye'nin bölgesel güvenlik mimarisine katkı sağlayan bir girişim olarak sunuluyor. TBMM Dışişleri Komisyonu Başkanı Fuat Oktay, Almanya'daki basın toplantısında "Türkiye bölgesinde hem barışın inşasına hem de barışa katkı veren ülkelerden birisidir, en son Mekke anlaşması bu anlamdaki bir girişimdir" dedi. Oktay, Türkiye'nin savunma sanayisindeki gelişmelerin Avrupa için de avantaj oluşturacağını, AB sürecinin siyasi bir karar olduğunu ve Türkiye'nin stratejik önceliği olduğunu vurguladı. Bu çerçeve, anlaşmanın yalnızca askeri bir boyutu olmadığını, Türkiye'nin bölgesel aktörlüğünü güçlendiren bir diplomatık hamle olarak konumlandırıldığını gösteriyor.

Oy sürecinde dikkat çeken nokta, AK Parti'nin Meclis'te 280 sandalye ile tek başına yasama yapma gücüne sahip olması ve CHP'nin "evet" oyu bildirmesiyle birlikte anlaşmanın büyük bir çoğunlukla geçmesi ihtimalinin yüksek olması. Ancak sivil toplumdan gelen ret çağrıları ve anlaşmanın 10 yıl boyunca ayrılma hakkını kısıtlayan hükmü, uzun vadeli stratejik bağlayıcılık tartışmalarını gündeme getiriyor. Anlaşmanın "kolektif caydırıcılık" niteliğindeki yapısı, Türkiye'nin mevcut NATO üyelikleri ve çift taraflı ilişkileriyle nasıl uzlaşıldığı da Meclis tartışmalarının odak noktalarından biri olabilir.

Sırada ne var sorusuna gelince: 5 Kasım Çarşamba günü Genel Kurul'da teklifin görüşülmesi ve oylanması bekleniyor. AK Partili kaynaklar Fidan'ın sunum yapmayacağını sinyallese de, muhalefet partilerinden DEM Parti ve MHP'nin final oy bildirimleri, sivil toplum eylemlerinin yaygınlaşması ve Genel Kurul'daki tartışma tonu sürecin seyrini belirleyecek. Anlaşma kabul edilirse, onay süreci Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın imzasıyla tamamlanacak ve resmi gazetede yayımlanarak yürürlüğe girecek.