Türkiye Cumhuriyeti 103 yaşında

Türkiye Cumhuriyeti'nin 103. yıl dönümü anısına hazırlanan haber, Cumhuriyet'in ilanına giden tarihi süreci ve 28-29 Ekim 1923'te yaşanan gelişmeleri kronolojik olarak anlatıyor. Habere göre Mustafa Kemal Atatürk, 19 Mayıs 1919'da Samsun'a çıkışıyla başlayan Milli Mücadele sürecinde Cumhuriyet fikrini benimsemiş; ancak dönemin şartları nedeniyle bunu ertelemişti. 23 Nisan 1920'de TBMM'nin açılmasıyla millet egemenliğine dayanan yönetimin temelleri atılmış, Lozan Antlaşması (24 Temmuz 1923) ve Ankara'nın başkent ilanı (13 Ekim 1923) ile uluslararası tanınma ve idari yapılanma sağlanmıştı. 27 Ekim 1923'te İcra Vekilleri Heyeti'nin istifası ve yeni hükümet kurulamamasıyla ortaya çıkan siyasi bunalım, yönetim biçiminin netleştirilmesini gündeme getirmişti. 28 Ekim 1923 akşamı Çankaya Köşkü'nde Atatürk, yakın çalışma arkadaşları (İsmet Paşa, Kazım Paşa, Fethi Bey, Kemalettin Sami Paşa, Halit Paşa, Fuat Bey, Ruşen Eşref Bey) ile yemeğe oturmuş ve "Yarın Cumhuriyet ilan edeceğiz" diyerek kararı paylaşmıştı. Arkadaşlar karara katılmış ve anayasal değişiklik tasarısı hazırlanmıştı. 29 Ekim 1923 Pazartesi günü TBMM'de saat 18.00'de başlayan görüşmeler sonucunda saat 20.30'te 158 milletvekilinin birleşim oyuyla "Türkiye Devleti'nin şekli hükümeti Cumhuriyet'tir" maddesi kabul edilmiş, "Yaşasın Cumhuriyet" sesleriyle kutlanmıştı. Aynı gün yapılan gizli oylamada Atatürk 158 oyla ilk Cumhurbaşkanı seçilmiş, kürsüden "Türkiye Cumhuriyeti mesut, muvaffak ve muzaffer olacaktır" demişti. İlk hükümet İsmet Paşa (İnönü) tarafından kurulmuş, Fethi Bey (Okyar) Meclis Başkanı seçilmişti. 1924'te resmi kutlama kararnamesi, 1925'te ise 29 Ekim'in "milli bayram" ilan edilmesiyle resmi tatil günü haline getirilmişti.