Mekke İttifakı ve Bedir Mutabakatı: Bölgesel güvenlikte yeni iki katmanlı mimari

Türkiye'nin bölgesel güvenlik stratejisinde aynı hafta içinde iki ayrı ama birbiriyle uyumlu çok taraflı çerçeve gündeme geldi. 7 Ağustos'ta Mekke'de imzalanan ve 20 Ekim'de TBMM'ye sunulan 16 maddelik Mekke İttifakı Anlaşması; Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan arasında NATO benzeri bir karşılıklı savunma taahhüdü, istihbarat paylaşımı, ortak tatbikatlar ve savunma sanayii entegrasyonu öngörüyor. Anlaşmanın 2. maddesinde, taraflardan birine yapılan dış kaynaklı silahlı saldırının üç ülkeye yapılmış sayılması ve Birleşmiş Milletler Şartı 51. madde çerçevesinde derhal yardım sağlanması hükmü yer alıyor. Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, anlaşma kapsamında "Türkiye başka bir ülke toprağına asker gönderip orada bir saldırı yapmayacak" diyerek taahhüdün savunma niteliğini vurguladı.

Mekke Anlaşması'nı kurumsallaştıran yapıda Dışişleri Bakanları, Savunma Bakanları ve Genelkurmay Başkanlarından oluşan Stratejik Siyasi ve Savunma Komitesi ile Suudi Arabistan'ın ev sahipliği yapacağı daimi bir sekretarya öngörülüyor. İlk genel sekreterlik Pakistan'a atanacak ve görev süresi üç yıl olacak. Uzman Haydar Oruç, anlaşmanın Türkiye'nin "terörsüz Türkiye, terörsüz bölge" anlayışını kurumsal bir caydırıcıya dönüştürdüğünü, Somali ve Katar'daki askeri varlığın bu çerçeveyle perçinleneceğini ve Körfez sorunlarının çözüm mekanizmalarında Türkiye'nin yer almasını sağlayacağını değerlendirdi.

Mekke süreci Meclis onay aşamasına girerken, 21 Ekim'de Katar'ın başkenti Doha'da imzalanan Bedir Mutabakat Zaptı farklı bir coğrafyayı ve aktör kümesini kapsıyor. Türkiye, Katar, Pakistan ve Endonezya arasında imzalanan mutabakat; askeri üretimde işbirliği, ortak Ar-Ge, teknik askeri eğitim ve lojistik entegrasyonu hedefliyor. Milli Savunma Bakanı Yaşar Güler, Katar Başbakan Yardımcısı ve Savunma İşlerinden Sorumlu Devlet Bakanı Şeyh Saud bin Abdulrahman bin Hasan Al Sani, Pakistan Savunma Bakanı Khawaja Muhammed Asıf ve Endonezya Savunma Bakanı Yardımcısı Yusuf Jauharı imzaları atan metinde "dolunay" anlamına gelen Bedir ismi, dört ülkenin birbirini tamamladığı vurgusuyle seçildi.

Bedir Mutabakatı'nın ekonomik boyutu da öne çıkıyor; her bir ülkenin savunma sanayii kabiliyetlerinden yararlanarak entegrasyon sağlanması ve müttefik ülkelere ihracat kapasitesinin artırılması planlanıyor. Endonezya'nın 2025'te Türkiye'den 48 adet KAAN milli muharip uçağı alımı için imzalamış olduğu sözleşme, bu entegrasyonun somut bir göstergesi olarak görülüyor. Katar'da halihazırda bulunan Türk askeri üssü, mutabakatın operasyonel altyapısını güçlendiren bir unsur olarak değerlendiriliyor.

İki çerçevenin aktör örtüşmesi dikkat çekici: Pakistan her iki anlaşmada da yer alıyor. Mekke'de "çekirdek taraf" statüsünde olan Pakistan, Bedir'de de imzacılardan biri. Bu durum, Türkiye'nin Arap Yarımadası'ndan Hint Okyanusu'na uzanan bir güvenlik kuşağında Pakistan'i bir köprü unsuru olarak konumlandırdığını gösteriyor. Oruç, Suudi Arabistan ile yakınlaşmanın Arap Yarımadası çevresinde etkili pozisyon, Pakistan ile ilişkilerin de Umman Denizi ve Hint Okyanusu'nda görünürlük sağlayacağını kaydediyor.

Mekke Anlaşması'nın Meclis'ten geçmesi halinde yürürlüğe gireceği, Bedir Mutabakatı ise imza ile yürürlüğe girdiği için operasyonel süreçler daha hızlı başlayabilir. İki çerçeve birbirini tamamlıyor: Mekke, Körfez güvenliğinde stratejik bir üst yapı ve karşılıklı savunma garantisi kurarken; Bedir, İslam dünyasının doğu ucuna kadar uzanan bir savunma sanayii ve eğitim ağı oluşturuyor. Ankara'nın her iki platformda da başkanlık veya eşgüdüm rolleri üstlenmesi, çok taraflı diplomaside "oyun kurucu" konumunu pekiştiriyor.

Gelecek sürecin odak noktaları şunlar olacak: Mekke Anlaşması'nın TBMM Dışişleri Komisyonu'nda ve Genel Kurul'da görüşülme süresi, sekretaryanın işleyişe geçmesi ve Stratejik Komite'nin ilk toplantısı. Bedir tarafında ise ortak Ar-Ge projelerinin belirlenmesi, eğitim takvimlerinin senkronize edilmesi ve Endonezya ile KAAN teslimatının mutabakat çerçevesine entegre edilmesi gündemde. Mısır ve diğer Körfez ülkelerinin Mekke'ye olası katılımı da bölgenin güvenlik mimarisini yeniden şekillendirebilecek bir değişken olarak izleniyor.